Monument Faan

Borg Bijma

Op de grens van de gemeenten Grootegast en Zuidhorn heeft in de buurtschap het Faan aan de Fanerweg de borg Bijma gestaan. In 1392 wordt voor het eerst melding gemaakt van een huis, mogelijk een steenhuis, dat op deze plek zou hebben gestaan. Vanaf 1525 wordt de naam Bijma (Bywema) genoemd. Het huis vererfde in de 17e eeuw aan Peter de Mepsche, de vader van Rudolf de Mepsche. De laatste liet de borg in 1725 grondig restaureren. Er kwam niet alleen een groot bos bij, er werden ook visvijvers, volières en een waterval aangelegd. Het hele terrein omvatte 37 hectare.

 

[afbeelding: Borg Bijma] 

Sodomieproces

Rudolf de Mepsche ging in 1731 onder meer in het kader van versterking van zijn positie over tot veroordeling en terechtstelling in Zuidhorn van 21 personen, de zogenaamde sodomieten. De veroordeling werd uitgesproken in het kerkje dat op het borgterrein heeft gestaan. In de koestal van de borg liet De Mepsche een groot aantal mensen martelen. Sloop Vanwege de hoge kosten van het monsterproces en de nodige reparaties aan de borg ging De Mepsche in 1747 failliet. In de 19e eeuw werd de borg Bijma bewoond door de toenmalige burgemeester van de gemeente Oldekerk. In 1860 werd de borg gesloopt en bleef alleen de boerderij met de naam Bijma over.

Verbeelding Borg Bijma en het sodomieproces

Vrijwel niets herinnert meer aan de borg, het borgterrein en de verschrikkingen die zich daar hebben afgespeeld. Onderzoek en overblijfselen In 1957 is door de toenmalige Rijksdienst voor Oudheidkundig Bodemonderzoek onderzoek gedaan op het borgterrein. Een groot deel van de funderingen en enkele keldervloeren van de borg bleken nog aanwezig te zijn. Ook de resten van de grachten en visvijvers konden worden blootgelegd. Na onderzoek is alles weer toegedekt. Documentatie inclusief foto's worden bewaard door Aeldekerka. De uitstulping in de berm aan de oostkant van de weg met een groepje bomen is een van de restanten die is overgebleven. Die uitstulping diende om de rijtuigen de draai te laten maken om de ingang naar het borgterrein te nemen.

Commissie Monument Faan

De historische verenigingen van Zuidhorn en Oldekerk (HKZ  en Aeldakerka) hebben samen een kleine conmissie gevormd om een gedenkbord te ontwerpen dat bij Faan zal worden geplaatst ter herinnering aan de borg en het sodomieproces.